Doopsel

Uit het boek : l’orthodoxie – Metropoliet Kallistos (Ware)
Vrij vertaald door Kris Biesbroeck

DEEL1 : de sacramenten

‘Hij die zichtbaar onze verlosser was, is nu tegenwoordig in de sacramenten’
Heilige Leo de Grote

De sacramenten bekleden een speciale plaats in de christelijke eredienst. De Grieken noemen ze mysteries : ‘Men noemt het mysterie’, schreef de Heilige Chrysostomos, ‘ omdat datgene wat wij geloven, niet datgene is wat wij zien, maar wij zien iets en geloven iets anders…Wanneer ik hoor spreken over het lichaam van Christus, dan begrijp ik dit in een bepaalde betekenis, en de ongelovige zal dit in een andere betekenis zien’(1). Deze dualiteit van wat zichtbaar en onzichtbaar is in elk sacrament is het karakteristieke onderscheid . Het is juist zoals de Kerk, zowel zichtbaar als onzichtbaar. Er is in elk sacrament een uiterlijk teken en een geestelijke genade.De christen is bij zijn doopsel ondergedompeld in het water, dat hem heeft gereinigd, en hij is tegelijkertijd gezuiverd van zijn zonden. In de eucharistie ontvangt hij datgene wat uiterlijk brood en wijn lijkt, maar in werkelijkheid het lichaam van Christus is.

De Kerk neemt voor het merendeel van de sacramenten materiele elementen – water, wijn,olie – wat in feite voertuigen zijn van de Heilige Geest. En in deze zin is het zoals de incarnatie, wanneer Christus het materiele vlees heeft aangenomen dat het voertuig van de Heilige Geest werd. In deze zin is het ook een anticipatie met de apocatastase, of de uiteindelijke verlossing van de materie op de laatste dag.
De orthodoxe Kerk telt 7 sacramenten. Fundamenteel zijn het dezelfde als in de rooms-katholieke Kerk.
I . Doopsel
II Mironzalving
III Eucharistie.
IV Berouw of biecht
V Handoplegging ( bij wijdingen)
VI Huwelijk
VII Ziekenzalving.

Deze lijst was pas bij het begin van de XVII, onder latijnse invloed, definitief. De orthodoxe auteurs van vroegere tijden, verschilden aanzienlijk wat hun aantal betrof : Johannes van Damascus noemt er twee, Denys de Areopagiet noemt er zes, Josaph, metropoliet van Efese (XVe eeuw ) noemt er tien ; sommige byzantijnse theologen zijn akkoord met het nummer zeven, maar niet altijd voor wat betreft de keuze van de sacramenten. Tot vandaag heeft het getal zeven geen absolute dogmatische betekenis in de orthodoxe theologie. Het wordt meestal gebruikt voor het gemak in het onderricht en de catechese. Zij die denken in termen van ‘zeven sacramenten’ moeten voorzichtig zijn en misverstanden proberen te vermijden welke dit kan meebrengen :
(1)Homélies sur I Cor., VII,1 (P.G.,LX,55)
Ten eerste, alhoewel alle sacramenten echt zijn, toch hebben ze niet allemaal dezelfde orde van belangrijkheid, er is een zekere hiërarchie tussen de sacramenten. De eucharistie, bijvoorbeeld, is het hart van de christelijke beleving, van een ander orde is de ziekenzalving. Onder de zeven sacramenten, heeft het doopsel en de eucharistie een bijzondere plaats, om een uitdrukking te gebruiken die aangenomen is door het Comitee van roemeense en anglikaanse theologen te Boekarest in 1935. Deze twee sacramenten hebben ‘een voorrangspositie onder de goddelijke mysteries’.
Ten tweede, Wanneer men spreekt over de zeven sacramenten, dan mag men ze nooit scheiden van andere handelingen die ook een sacramenteel karakter hebben en die sacramentaliën worden genoemd, zoals bijvoorbeeld het ontvangen van het monastieke habijt, de zegening van het water op Epiphanie, de uitvaartliturgie, en de zalving van een monarch. In al deze handelingen is er steeds tegelijk een zichtbaar teken en een onzichtbare genade. De orthodoxe Kerk gebruikt ook een hele reeks geringere zegeningen, die ook van sacramentele aard zijn : zegening van het koren, wijn, olie, fruit, zegening van de velden en huizen, van verschillende objecten. Deze diensten hebben dikwijls een meer prozaisch en realistisch doel, want er zijn gebeden voor het zegenen van voertuigen en van treinen en zelfs bvoor het uitroeien van ongedierte (2). Er bestaat geen strenge limiet tussen de essentiële en minder essentiële sacramenten : het christelijk leven moet in zijn geheel bekeken worden, als één groot mysterie of één groot sacrament waarvan de verschillende aspecten zich uitdrukken in een grote variëteit van vormen en wijzen, de ene één maal in gans het leven, een ander misschien dagelijks.

De sacramenten zijn persoonlijk : het is door hen dat Gods genade zich individueel openbaart aan elke christen; en om die reden noemt de orthodoxe Kerk bij de meeste sacramenten de gelovige bij zijn naam. Op het moment van de Heilige Communie zegt de priester :’ De dienaar Gods N.ontvangt het kostbare en heilige lichaam en bloed van God Pnze Heer.’ En bij de ziekenzalving : ‘ Heilige Vader….genees uw dienaar N. van de kwalen die zijn ziel en lichaam overkomen’

DOOPSEL(3)

In de orthodoxe Kerk van vandaag, zijn zoals in de Kerken van de eerste eeuwen, de drie Christelijke initiatiesacramenten , doopsel, vormsel (myronzalving), eerste communie, nauw met mekaar verbonden. Een orthodox, die lid wordt van Christus ontvangt tegelijk alle privileges. De kinderen worden niet alleen op zeer jonge leeftijd gedoopt, maar eveneens gevormd en ontvangen ook de heilige communie. ‘Laat de kinderen geworden en verhindert ze niet tot Mij te komen, want voor zodanigen is het koninkrijk der hemelen’ (Matt.,XIX,14).
Er zijn twee essentiële elementen in de doop : de aanroeping van de Drieeenheid, en de drievoudige onderdompeling..

(2) ‘De oosterse volksreligie in Europa is liturgisch en ritueel, maar niet geheel losgemaakt van deze wereld.. Een religie die voortdoet met vervloekingen uit te spreken over rupsen of om dode ratten uit de bodem van een put te halen, kan bezwaarlijk voorwenden om zuiver mystiek te zijn’ (The Byzantine Patriarchate, 1e edit.,p198)

(3) In deze paragraaf, zoals ook in de volgende, zijn de sacramenten beschreven volgens de actuele byzantijnse ritus, maar we mogen de andere vormen van westers orthodoxe riten niet vergeten. (Er bestaan in het westen o.a. kerken , waar orthodoxen de mis opdragen volgens de westerse ritus – noot van de vertaler)
De priester zegt :’ De dienaar Gods N. is gedoopt in de naam van de Vader, Amen. De Zoon,Amen. En de Heilige Geest, Amen !’ En bij elke vermelding van één van deze namen van de heilige-Drieeenheid, dompelt de priester het lichaam van het kind volledig onder het water, of ten minste, giet water over zijn lichaam. Indien het kind dat gedoopt moet worden té ziek is om een onderdompeling te ondergaan en het daardoor zelfs zijn leven riskeert, volstaat het om water over zijn voorhoofd uit te gieten ; maar anders is een onderdompeling een noodzaak.

De orthodoxie ziet met droefheid hoe het westers christendom afstand heeft genomen van deze primitieve rite van doop door onderdompeling.Ze stelt zich tevreden met een weinig water te gieten over het voorhoofd van de catechumeen. Voor de orthodoxie is de onderdompeling essentieel (uitgezonderd in kritieke omstandigheden), want, zonder onderdompeling is er geen verband tussen het uiterlijk teken en de innerlijke betekenis, en het symbolisch karakter van het sacrament verdwijnt. Het doopsel betekent een mystiek ‘begraven’ worden en een opstanding met Christus. (Rom.,VI,4-5 ; Kolossenzen, II,12) ; en het uiterlijk teken is de onderdompeling gevolgd door het opheffen uit het water van het doopsel. Wij ontvangen in het doopsel de vergeving van al onze zonden, oorspronkelijke en actuele ; ‘ wij bekleden ons met Christus’, wij worden leden van Zijn Lichaam, de Kerk. Als aandenken aan deze dag dragen de orthodoxen een klein kruisje om de hals.
Het is over het algemeen een priester of een bisschop die doopt, maar het kan ook een diaken zijn, of in sommige gevallen zelfs een leek, maar hij moet christen zijn. De rooms katholieke Kerk staat ook een doopsel toe dat toegediend wordt door iemand die geen christen is. De orthodoxe Kerk erkend dat doopsel niet. De persoon die doopt moet zelf gedoopt zijn.

Auteur: orthodoxeinformatiebron

Christiaan Biesbroeck Licentiaat Theologie

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s