Eigen priester voor orthodoxe gemeenschap in Kollumerpomp

Eigen priester voor oosters-orthodoxe gemeenschap in Kollumerpomp ‘Orthodoxie biedt ruimte en vrijheid’

Kollumerpomp – De orthodoxe gemeenschap van de Heilige Panteleimon in Kollumerpomp leeft al maanden toe naar een bijzondere dag. Na tweeëntwintig jaar krijgt de kerk maandag een eigen priester. De aartsbisschop uit Parijs komt diaken Nikolaas (75) uit Kollumerpomp wijden.

Door Hanneke Goudappel. Aartsbisschop Gabriël komt er voor uit Parijs. De priesterwijding betekent een grote verandering voor de gemeenschap van Kollumerpomp. ,,In principe kunnen we nu iedere zondag en op alle grote feesten de Goddelijke Liturgie vieren”, vertelt diaken Nikolaas, in het dagelijks leven Frans Lucassen. Lucassen heeft de kleine orthodoxe gemeenschap in Fryslân samen met zijn vrouw Joke gesticht. De schuur achter hun afgelegen boerderij bouwden ze in 1988 om tot kapel van de Kerk van de heilige Panteleimon. Deze heilige was geneesheer aan het keizerlijk hof en is in het begin van de vierde eeuw als martelaar gestorven. ,,In mijn jonge jaren stond ik eens in een kerk toen mijn oog viel op een fresco die mij zo vriendelijk aankeek. Bij navraag bleek dit de H. Panteleimon te zijn. Ik ben over hem gaan lezen en kreeg steeds meer bewondering voor hem. Wij kozen hem als patroon.” Naast de wekelijkse lekendiensten, hield de kleine oosters-orthodoxe gemeenschap – met een vaste kern van zes mensen – er tot nu toe maandelijks de Heilige Liturgie (de eucharistie). Vaker kon niet, want er moest een priester voor uit St. Hubert, vlakbij Nijmegen, komen. Jarenlang kwam er zelfs een priester helemaal uit Maastricht, de Vlaamse priester Guy de Vijlder. Toen hij in 2003 aartsbisschop in Parijs werd, nam vader Boris uit St. Hubert zijn taak over. ,,Omdat het voor vader Boris wat veel werd, heb ik twee jaar later – ik was inmiddels al lector en hypodiaken gewijd – aangeboden om diaken te worden. Daarmee werd het voor hem wat gemakkelijker, want een diaken neemt een deel van de liturgie voor zijn rekening.” ,,Onlangs vroeg vader Boris de aartsbisschop om van zijn taak in Kollumerpomp te worden ontheven”, vervolgt Lucassen. Toen kwam de vraag aan Lucassen of hij bereid was om priester te worden. Hij hoefde daarvoor geen uitgebreid scholingstraject te volgen, want hij heeft de afgelopen jaren al aardig wat praktijkervaring opgedaan. Bovendien is hij in zijn jeugd op een seminarie geweest. ,,De taak van een priester is in de eerste plaats een liturgische”, legt Lucassen uit. ,,Je hoeft als priester geen theoloog te zijn, maar enige basiskennis is natuurlijk wel nodig.” In de Orthodoxe Kerk zijn de uitgebreide riten belangrijker dan de preek, en over die riten heeft hij veel kennis. Bovendien weet hij zich gesteund door zijn vrouw, die als ervaren koorleidster een belangrijk aandeel in de diensten heeft.

Hart van de orthodoxie

Lucassen werd al door de orthodoxie gegrepen toen hij nog maar een jaar of twaalf, dertien was. ,,Het was kort na de Tweede Wereldoorlog toen ik uit nieuwsgierigheid een keer binnenliep in een Russisch kerkje in Amsterdam. De ceremoniën kende ik wel vanuit mijn rooms-katholieke opvoeding, alleen waren ze hier veel rijker. De sfeer trok me aan. Het was een heel eenvoudig immigrantenkerkje, zonder de rijkdom van prachtig geschilderde ikonen. Er waren alleen maar een heleboel met zorg opgeplakte plaatjes, de eerbied echter waarmee daarmee werd omgegaan, sprak mij als kind al aan.” Lucassen ging er vaker heen, en toen hij later naar Frankrijk trok, leerde hij ook daar de orthodoxie kennen. ,,Daar heb ik me er verder in verdiept. Ik ben ook een tijdje in Griekenland geweest. Zeker op de berg Athos kom je in het hart van de orthodoxie. Dat is geweldig.” Het was in de jaren vijftig dat Lucassen in Griekenland was. ,,De Athos telde voor de revolutie veel Russische monniken, maar onder het communisme kwamen er geen jonge monniken bij. De Russische kloosters op de Athos waren dan ook bijna ontvolkt. De spiritualiteit was echter goed. Ik maakte het gebedsleven mee, en woonde de soms heel lange diensten bij.”

Thuiskomen

Begin jaren zestig kwam Lucassen terug in Nederland. ,,Ik moest weer aan het werk en kwam in de automatisering terecht.” Later werd hij organisatieadviseur en dat bleef hij tot zijn pensioen. Lucassen was in die tijd nog steeds rooms-katholiek, maar mede door de liturgische veranderingen sinds het Tweede Vaticaanse Concilie raakte het geloof een beetje op de achtergrond. Inmiddels had hij een tweede huis in Kollumerpomp (1970), en in 1976 besloten Lucassen en zijn vrouw om permanent in Fryslân te gaan wonen. Vlak voor de verhuizing liep hij met zijn zoon zomaar even een Russisch-orthodoxe kerk in Amsterdam binnen. ,,Toen ik daar binnenstapte, was het alsof ik thuiskwam. Ik was in achttien jaar niet in een orthodoxe kerk geweest.” Na de verhuizing bezocht hij met zijn gezin de Russisch-orthodoxe Kerk in Groningen. ,,Op een gegeven moment liep ik ertegenaan dat deze gemeenschap totaal niet georiënteerd was op Fryslân. Er waren geen aspiraties om hier iets te beginnen, of ergens anders in het Noorden.” Terwijl Lucassen de orthodoxie graag ook in Fryslân zag. Priester Guy de Vijlder uit Maastricht had hem beloofd dat wanneer Lucassen iets in Fryslân zou beginnen, hij wilde helpen. Lucassen begon met het Ynformaasje Sintrum foar Ortodoksy, en in 1988 kwam er ,,met behulp van een erfenisje” een eigen kapel. In de omgebouwde schuur is plaats voor ongeveer veertig mensen. Lucassen sloot zich met zijn kleine gemeenschap aan bij het Oecumenisch Patriarchaat van Constantinopel (zie kader), via het aartsbisdom van de Russisch-Orthodoxe Kerken in West-Europa. Nog steeds wil hij graag de orthodoxie bekendheid geven in Fryslân. Hij is er echter niet op uit om zieltjes te winnen. ,,Als mensen zich thuisvoelen in hun protestantse of katholieke kerk, moeten ze daar gewoon blijven. Maar er is zo langzamerhand een gat in de markt. Er zijn zoveel mensen op zoek. Ik heb liever dat ze naar ons komen dan dat ze niets doen, of uitkomen bij allerlei andere rare dingen, zoals heksenkringen, of nog erger, satanskerken.” Kenmerkend voor de orthodoxie waar Lucassen bij hoort, is een manier van omgaan met de traditie, die toegankelijk is voor de praktijk. ,,We passen de regels toe op de West-Europese context.” Dat betekent bijvoorbeeld dat in Kollumerpomp de vieringen altijd in de volkstaal (Nederlands of Fries) worden gehouden, en niet in de oorspronkelijke Griekse, of kerkslavische taal.

Evangelie

Wat Lucassen erg waardeert bij protestanten is hun ,,opvatting en omgaan met de Heilige Schrift”. ,,Al is het alleen al de eerbied voor de Schrift. Tegen mensen uit een protestantse kerk die orthodox worden zeg ik: houd dat vast.” Wat hij mist is de opvatting over de kerkelijke traditie. ,,Protestanten stellen de Heilige Schrift eigenlijk boven de kerk. Dat kan natuurlijk niet. Ook wordt bij ons het Oude Testament meer als een voorafbeelding gezien van het Nieuwe Testament. Het gáát om het Evangelie. Daar staat alles in. Daarom ligt niet de gehele Bijbel, maar altijd een Evangelieboek op de altaartafel.” Het meest typerende van de orthodoxie is de grote vrijheid, zegt Lucassen. ,,We hebben heel veel regels, maar ze worden in vrijheid toegepast. Dat geldt niet voor de geloofsregels, de dogmata; daar wordt niet aan getornd. Maar bij de praktische toepassing speelt die vrijheid een grote rol. Neem bijvoorbeeld de regels voor het vasten. Dat zijn geen wetten, het zijn regels. Als je op zó’n voor jezelf zware manier vast, dat je Pasen niet haalt; dat is niet de bedoeling.” Lucas
sen vergelijkt het met regels die een trainer opgeeft aan een sporter. ,,Ze zijn bedoeld om zijn prestaties te verbeteren. Ik denk ook aan een tv-uitzending laatst, waarin ik zag hoe mensen tegen obesitas streden. Ze moesten zich aan allerlei dingen houden. Toen ze uiteindelijk van die vethoeveelheid af waren, gaven ze aan dat ze zich veel vrijer voelden. Je geestelijk leven wordt ruimer als je je los kunt maken van het lichamelijke. Dat wordt in de eerste instantie overgelaten aan je eigen geweten, maar het wordt wel aanbevolen er met je geestelijk vader over te spreken.” i De bisschoppelijke liturgie, waarin Lucassen gewijd zal worden, begint maandag om 10.30 uur aan de Brongersmawei 15 te Kollumerpomp

Auteur: orthodoxeinformatiebron

Christiaan Biesbroeck Licentiaat Theologie