Russische schrijver Solzjenitsyn overleden


Russische schrijver Solzjenitsyn overleden

 


 MOSKOU – De Russische schrijver Aleksandr Solzjenitsyn is zondagavond op 89-jarige leeftijd overleden in zijn huis buiten Moskou. Hij werd beroemd vanwege zijn boeken over de ‘Goelag’, het onmenselijke en onmetelijke sovjetsysteem van gedwongen werkkampen waarin hij zelf jaren vertoefde. Het leverde hem in 1970 de Nobelprijs voor de Literatuur op. In 1974 werd Solzjenitsyn verbannen naar het Westen, waar hij werd ontvangen als held. Zijn hartverscheurende beschrijving van de wandaden van het sovjetregime in de Goelag Archipel zette ook de laatste westerse sympathisanten van het communistische experiment aan het denken.

Superioriteitsdenken
Maar tijdens zijn twintigjarige verblijf in het Westen rekende de diep religieuze Solzjenitsyn ook af met het westerse superioriteitsdenken en het kapitalisme. ‘Onaangeraakt als ze zijn door de adem van God en onbeteugeld door het menselijke geweten, zijn zowel kapitalisme als socialisme weerzinwekkend.’

Bij zijn terugkeer in Rusland in 1994 kritiseerde Solzjenitsyn de morele teloorgang van zijn land onder het hyperkapitalisme van de toenmalige president Jeltsin. Ironisch genoeg moest er een oud-KGB-officier (president Vladimir Poetin) aan te pas komen, om hem weer enig vertrouwen in de toekomst van Rusland te schenken.

http://www.vk.tv/video/embed.php?id=1051585

Solzjenitsyn, volgens literatuurcritici een van Rusland’s grootste schrijvers uit de Twintigste Eeuw, weigerde prijzen in ontvangst te nemen van Gorbatsjov en Jeltsin. Maar vorig jaar ontving hij uit handen van president Poetin, in zijn rode huisje met uitzicht over de Moskou Rivier, de staatsprijs voor humanitaire verdiensten.

Gedemoraliseerd volk
‘Poetin erfde een leeggeplunderd en losgeslagen land, met een verarmd en gedemoraliseerd volk’, zei Solzjenitsyn in 2007 tegen Der Spiegel. ‘Hij begon te werken aan een geleidelijke restauratie.’ Dat hem dat weinig vrienden in het Westen heeft opgeleverd, verbaast niet. ‘Het Westen was gewend geraakt aan de idee dat Rusland een Derde Wereld land was geworden en voor altijd zou blijven. De eerste reactie toen Rusland wat van zijn kracht hervond, was paniek.’

Aleksandr Solzjenitsyn, geboren op 11 december 1918 in Kislovodsk, stamt uit een familie van kozakintellectuelen. Hij werd door zijn moeder opgevoed, zijn vader was al overleden voor zijn geboorte. Afgestudeerd als wiskundige aan de Universiteit van Rostov A/D Don, vocht hij in de Tweede Wereldoorlog als artillerieofficier. Aan het einde van de oorlog, terwijl hij met het Rode Leger oprukte naar Königsberg, werd Solzjenitsyn gearresteerd. In een brief had hij zich kritische opmerkingen veroorloofd over ‘de man met de snor’, Stalin.

Wat volgde waren acht jaar werkkamp en drie jaar gedwongen interne verbanning in Kazachstan. Tijdens zijn verblijf in ‘de Goelag’ (een acroniem van de sovjetbenaming voor het omvangrijke systeem van straf- en werkkampen dat zich sinds de jaren twintig had ontwikkeld) schreef Solzjenitsyn zijn eerste ervaringen op. Maar hele gedeelten van wat later Een dag uit het Leven van Ivan Denisovitsj zou worden, leerde hij uit zijn hoofd, zodat deze teksten niet verloren konden gaan in de kampen.

In 1956 mocht Solzjenitsyn zich als wiskundeleraar vestigen in Rijazan, en kon hij zijn ervaringen opschrijven. De publicatie in 1962 van Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj in het literaire tijdschrift Novi Mir veroorzaakte en literaire sensatie in en buiten de Sovjet-Unie. Voor het eerst werden de beestachtige omstandigheden in de Sovjetkampen beschreven voor een groot publiek.

Nobelprijs
Nadat sovjetleider Nikita Chroetsjov in 1964 door Brezjnev van zijn troon was verstoten, brak opnieuw een moeilijke periode aan voor Solzjenitsyn. Hij werd uit de schrijversbond gegooid, lastig gevallen door de KGB en zijn nieuwe werken konden alleen buiten de Sovjet-Unie gepubliceerd worden. Toen hem in 1970 de Nobelprijs voor Literatuur werd toegekend, besloot hij niet naar de uitreiking te gaan – uit angst dat hij niet meer het land zou worden binnengelaten.

Vier jaar later was het zover, bij de publicatie van het eerste deel van de Goelag Archipel, een serie van drie boeken waarin hij uitgebreid het omvangrijke systeem van de Goelag-strafkampen documenteerde, voorzien van eigen ervaringen en getuigenissen van andere gevangen. De schrijver werd beschuldigd van verraad en moest het land verlaten. In handboeien werd hij op een vliegtuig naar West-Duitsland gezet.

Uiteindelijk streek Solzjenitsyn met zijn gezin neer in een Canvendish in de Amerikaanse staat Vermont, waar hij in een zelfverkozen isolement zijn productiefste jaren als schrijver zou beleven. Behalve aan de overige delen van de Goelag Archipel werkte hij er onder meer aan Het Rode Wiel – een eindeloze reeks boeken over de Russische geschiedenis die het doorzettingsvermogen van menig literatuurcriticus op de proef stelde.

Kanonschoten
Het was ook vanuit zijn zorgvuldig voor de buitenwereld afgesloten ‘vesting’ in Vermont, dat Solzjenitsyn zijn kanonschoten op de westerse wereld, vervuld van een zielloos en Goddeloos materialisme, begon af te schieten. In een beroemde toespraak op de Harvard University in 1978 wees hij de westerse ‘pluralistische democratie’ af als model dat elders navolging verdiende. En zeker in Rusland: ‘Elke eeuwenoude, diep gewortelde autonome cultuur, vooral wanneer deze verspreid is over een groot deel van het aardvlak, vormt een autonome wereld, vol van raadselen en verrassingen voor het westerse gedachtegoed. Rusland is daar al meer dan duizend jaar een voorbeeld van.’

Toen Solzjenitsyn in 1994 terugkeerde op Russische bodem, bood zijn lange, symbolische reis vanuit Azië naar Moskou voor veel buitenstaanders en Russen een wat pathetische aanblik. Zijn felle kritiek op de morele teloorgang van zijn land sloeg niet onmiddellijk aan en zijn klacht dat zijn landgenoten zelfs niet de moeite namen zijn (lijvige) boeken te lezen, leek aan dovemansoren gericht.

De echte restauratie – van de auteur en van Rusland zelf – volgde pas later, met de komst van president Poetin, hoge olieprijzen, en een meer autoritair bewind. Solzjenitsyns kritiek op de wanorde van de jaren negentig en noodzaak van culturele en spirituele wederopleving bleek naadloos aan te sluiten bij het Poetin-tijdperk. Die staat namelijk niet alleen in het teken van de economische en politieke wederopstanding van Rusland, maar ook van de heropleving van een sterke orthodoxe kerk – die als vanouds sterk aan de staat is gelieerd.

Unieke weg
En ook het thema van de unieke weg die Rusland in de wereldgeschiedenis te bewandelen heeft – niet belemmerd door westerse ‘adviezen’ en geholpen door het enige ware geloof, de Russische orthodoxie – heeft onder Poetin weer aan kracht gewonnen.

Zo kan het, dat de voormalig KGB-officier en de ‘slaaf’ uit het sovjetkamp, elkaar de afgelopen jaren spiritueel omarmd hebben. Voor een westers publiek is het wellicht een van die ‘raadsels’ waar Rusland de buitenwereld van tijd tot tijd voor plaatst. Zeker is dat Solzjenitsyn in eigen land als nationale held zal worden begraven – en dat hij een serie humanitaire meesterwerken nalaat, die getuigen van de totalitaire dwalingen waarin Europa de vorige eeuw verstrikt raakte

RUSSISCH-ORTHODOXE KERK PRIJST SOLZJENITSYN

BRUSSEL (KerkNet/Interfax/KAP) – Aartspriester Vsevolod Chaplin prijst de overleden schrijver, dissident en Nobelprijswinnaar Alexander Solzjenitsyn, die zich bekende tot de Russisch-orthodoxe Kerk. Chaplin omschreef Solzjenitsyn als een pionier voor komende generaties. “Hij laat een rijke erfenis na voor de toekomst van Rusland.” Vsevolod Chaplin, secretaris van het departement externe relaties van de Russisch-orthodoxe Kerk, herinnert eraan dat Solzjenitsyn diep gelovig was en de Russisch-orthodoxe Kerk beschouwde als een van de stuwende krachten achter de vernieuwing van Rusland. “Hij verstond de kunst met machthebbers in eigen land, in het Westen en met het volk te spreken, en hij weigerde zich aan te passen aan de heersende mode of publieke opinie. De vroegere tegenstander van het Sovjetbewind uitte niet enkel kritiek op politiek en samenleving, maar hij gaf ook de praktische wegen aan voor de weg die men moest inslaan.” De historicus en schrijver Solzjenitsyn overleed aan een hartstilstand. Zijn uitvaart vindt aanstaande woensdag plaats. Later wordt hij bijgezet op de begraafplaats van het Donskojklooster, waar hij vijf jaar geleden de eigen begraafplaats uitkoos.

(Kerknet)

 

Auteur: orthodoxeinformatiebron

Christiaan Biesbroeck Licentiaat Theologie